Nguyên nhân và cách điều trị chứng mất ngủ

Nếu bạn thường xuyên khó ngủ, thức dậy nhiều lần trong đêm hoặc tỉnh dậy sớm mà không thể ngủ lại, có thể bạn đang gặp phải chứng 'mất ngủ'. Giấc ngủ không chỉ là nghỉ ngơi mà còn là quá trình sinh lý cần thiết để duy trì chức năng não và cơ thể.

Giấc ngủ có nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn có vai trò khác nhau. Giai đoạn ngủ sâu giúp phục hồi não và cơ thể, tăng cường miễn dịch và loại bỏ chất thải. Ngược lại, giai đoạn ngủ nông liên quan đến điều chỉnh cảm xúc và củng cố trí nhớ. Mất cân bằng giữa hai giai đoạn này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ và sự ổn định cảm xúc.

Mất ngủ thường do nhiều yếu tố kết hợp như yếu tố dễ tổn thương, yếu tố kích hoạt và yếu tố duy trì. Người cao tuổi, phụ nữ, người có tiền sử gia đình hoặc bị lo âu, trầm cảm có nguy cơ cao. Căng thẳng, bệnh cấp tính hay đau đớn có thể là yếu tố kích hoạt.

Thói quen sinh hoạt cũng là vấn đề. Nằm trên giường khi không buồn ngủ hoặc sử dụng TV, điện thoại trong phòng ngủ có thể khiến não nhận tín hiệu sai rằng 'giường là nơi tỉnh táo'. Lo lắng quá mức về việc phải ngủ cũng làm trầm trọng thêm tình trạng mất ngủ.

Giấc ngủ cũng nhạy cảm với môi trường. Nhiệt độ phòng quá cao hoặc quá thấp, độ ẩm không phù hợp đều có thể cản trở giấc ngủ sâu. Thay đổi ánh sáng tự nhiên cũng ảnh hưởng đến thời gian và cấu trúc giấc ngủ.

Giáo sư Yoon Ji-eun từ Đại học Soonchunhyang cho biết: "Một trong những nguyên nhân quan trọng của mất ngủ là sự bất thường trong cơ chế điều chỉnh giấc ngủ của hệ thần kinh trung ương. Khi tín hiệu tỉnh táo duy trì quá mức, chuyển sang giấc ngủ sâu trở nên khó khăn."

Trong điều trị, phương pháp không dùng thuốc nên được ưu tiên. Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT-I) được khuyến nghị cho mất ngủ mãn tính. Phương pháp điều chỉnh kích thích và hạn chế giấc ngủ giúp cải thiện hiệu quả giấc ngủ. Tập luyện thư giãn như hít thở sâu và thư giãn cơ bắp cũng có ích.

Sử dụng thuốc ngủ cần thận trọng. Dù có nghiên cứu liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và té ngã, nhưng chưa có kết luận chắc chắn. Tuy nhiên, sử dụng lâu dài và liều cao có thể tăng nguy cơ này. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ để sử dụng thuốc đúng liều và thời gian ngắn.

Đặc biệt, người cao tuổi có thể gặp khó khăn với giấc ngủ do thay đổi sinh lý, giảm tiết melatonin và các bệnh lý kèm theo. Đánh giá và điều trị các bệnh kèm theo là cần thiết.

Để có giấc ngủ tốt, cần duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh như: giữ giờ đi ngủ và thức dậy đều đặn, tập thể dục nhẹ nhàng và tắm nắng ban ngày, hạn chế ngủ trưa dưới 15 phút, tránh caffeine và rượu sau bữa tối, tránh ánh sáng mạnh từ điện thoại và TV trước khi ngủ, và giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và có nhiệt độ, độ ẩm phù hợp.

Giáo sư Yoon nhấn mạnh: "Rối loạn giấc ngủ không chỉ gây khó chịu mà còn liên quan mật thiết đến các bệnh tim mạch, chuyển hóa và thoái hóa thần kinh. Giấc ngủ là trụ cột quan trọng cho sức khỏe não và tinh thần, cần được chẩn đoán sớm và điều trị hệ thống."